We denken vaak dat we de wereld objectief zien. Dat een muur gewoon een muur is, een collega gewoon een collega en een situatie simpelweg is zoals zij is. Deze les nodigt ons uit om die overtuiging te onderzoeken. Zij stelt dat wij geen neutrale dingen zien, omdat wij geen neutrale gedachten hebben.
Dat is een radicale uitspraak.
Ze betekent niet dat de buitenwereld niet bestaat. Ze wijst erop dat onze ervaring van de wereld voortdurend wordt gekleurd door herinneringen, overtuigingen, verwachtingen, angsten en verlangens. We kijken nooit met volledig onbevangen ogen. We zien niet alleen wat er is. We zien ook wat wij denken dat er is.
Misschien roept een bepaalde auto bewondering op, terwijl iemand anders er juist arrogantie in ziet. Dezelfde opmerking van een collega kan door de één als behulpzaam worden ervaren en door de ander als kritiek. Het object lijkt hetzelfde, maar de beleving verschilt. Daartussen bevindt zich onze denkgeest.
Deze les bouwt voort op de vorige. Eerst ontdekten we dat onze gedachten gevolgen hebben. Nu gaan we zien dat niets in onze ervaring werkelijk neutraal is zolang wij er betekenis aan geven vanuit onze eigen conditionering.
Dat kan confronterend zijn. Tegelijkertijd is het bevrijdend.
Want als onze ervaring mede wordt gevormd door onze gedachten, dan zijn we niet langer volledig overgeleverd aan de omstandigheden. Dan ontstaat er ruimte om anders te kijken.
Wat betekent dit in gewone taal?
Je ziet de wereld niet zoals die is.
Je ziet de wereld zoals jij haar interpreteert.
Je geschiedenis kijkt mee.
Je opvoeding kijkt mee.
Je eerdere pijn kijkt mee.
Je verlangens kijken mee.
Je overtuigingen kijken mee.
Dat betekent niet dat jouw ervaring niet echt voelt. Het betekent wel dat jouw ervaring niet de absolute waarheid hoeft te zijn.
De irritante collega is misschien niet alleen irritant.
De moeilijke klant is misschien niet alleen lastig.
Je eigen lichaam is misschien niet alleen iets dat tekortschiet of ouder wordt.
Je gedachten voegen voortdurend betekenis toe.
Deze les nodigt uit tot nieuwsgierigheid in plaats van zekerheid.
Misschien zie ik niet het hele plaatje.
Vanuit non dualistische tradities
In het zenboeddhisme spreekt men over het direct zien van de werkelijkheid zonder de sluier van voorkeur en afkeer. De beroemde uitspraak luidt: "De Grote Weg is niet moeilijk voor wie geen voorkeuren koestert." Onze oordelen verduisteren wat eenvoudig aanwezig is.
In het advaita vedanta wordt gesproken over Maya, de sluier van projectie die de werkelijkheid verhult. We verwarren onze interpretaties met waarheid en vergeten onze diepste natuur als Atman, die één is met Brahman.
Binnen het taoïsme raakt men verwijderd van de Tao wanneer men de wereld voortdurend indeelt in goed en slecht, winst en verlies. De wijze ziet zonder onmiddellijk te veroordelen.
Het boeddhistische begrip Sunyata, leegte, verwijst er niet naar dat niets bestaat, maar dat verschijnselen geen vaste, onafhankelijke betekenis bezitten. Onze geest vult voortdurend in wat wij denken dat iets is.
Ook in de soefi traditie wordt gezegd dat het hart gepolijst moet worden als een spiegel. Niet omdat de wereld veranderd moet worden, maar omdat onze waarneming vertroebeld is geraakt.
Vanuit andere religieuze tradities
Binnen het christendom klinkt Jezus' uitnodiging om eerst de balk uit je eigen oog te halen voordat je de splinter bij een ander ziet. Het verwijst naar hetzelfde mechanisme. We kijken door onze eigen filters.
In het hindoeïsme wordt benadrukt dat onwetendheid, Avidya, maakt dat wij de tijdelijke vormen aanzien voor de uiteindelijke werkelijkheid.
De islam kent het begrip nafs, het geconditioneerde ego dat de werkelijkheid kleurt vanuit eigen belangen en verlangens. Zuivering van het hart brengt helderder zien.
Hoewel de taal verschilt, wijzen veel tradities in dezelfde richting. Werkelijk zien vraagt innerlijke helderheid.
Toepassing voor professionals, leiders, trainers en coaches
Deze les is bijzonder waardevol in organisaties.
Leiders nemen voortdurend beslissingen op basis van hun interpretatie van situaties. Maar wat als die interpretatie niet volledig klopt?
Misschien bestempel je een medewerker als ongemotiveerd, terwijl diegene zich niet veilig voelt om initiatief te nemen.
Misschien zie je weerstand bij een klant, terwijl er eigenlijk behoefte is aan vertrouwen en duidelijkheid.
Misschien ervaar je kritiek als een persoonlijke aanval, terwijl het een uitnodiging tot verbetering is.
Bewust leiderschap begint met het besef:
"Dit is mijn interpretatie. Het hoeft niet de enige waarheid te zijn."
Voor coaches betekent dit dat zij cliënten helpen onderscheid te maken tussen feiten en verhalen.
Wat is er werkelijk gebeurd?
Welke betekenis heb jij eraan gegeven?
Is die betekenis absoluut waar?
Welke andere mogelijkheid zou er kunnen zijn?
Voor salesprofessionals is dit essentieel. Een afwijzing betekent niet automatisch dat jij tekortschiet. Een moeilijke onderhandeling betekent niet dat de relatie verloren is. De betekenis die je eraan geeft bepaalt mede je volgende stap.
Ruimte tussen gebeurtenis en interpretatie creëert keuzevrijheid.
Praktische oefening
Neem vandaag drie momenten waarop je een sterke reactie hebt.
Vraag jezelf af:
Wat gebeurde er feitelijk?
Welke betekenis geef ik eraan?
Welke gedachte maakt dat ik dit zo ervaar?
Zou ik ook op een andere manier kunnen kijken?
Je hoeft je eerste interpretatie niet te veroordelen. Zie haar slechts als een gedachte, niet als de werkelijkheid zelf.
Misschien ontstaat er dan iets nieuws.
Meer openheid.
Meer mildheid.
Meer nieuwsgierigheid.
En misschien ontdek je dat vrede niet ontstaat doordat de wereld eindelijk neutraal wordt, maar doordat jij steeds minder gevangen raakt in de verhalen waarmee je haar inkleurt.
Reflectievraag
Welke persoon of situatie in jouw leven beschouw jij als vanzelfsprekend "zo is het nu eenmaal", en wat zou er veranderen als je erkent dat jouw gedachten daar een belangrijke rol in spelen?
bodmamu