De achtste les van Een Cursus in Wonderen bouwt voort op alles wat hiervoor is gezegd. Het is een les die tegelijkertijd eenvoudig en ontwrichtend is. Ze stelt namelijk dat onze denkgeest voortdurend bezig is met voorbije gedachten. Met andere woorden, wat wij denken dat een directe ervaring van het heden is, blijkt vaak een herhaling van oude interpretaties, herinneringen, overtuigingen en emotionele reacties te zijn.
De Cursus zegt niet dat het verleden nooit heeft plaatsgevonden. Zij wijst erop dat het verleden psychologisch voortdurend wordt meegenomen naar het huidige moment. We kijken niet onbevangen. We kijken door een bril die gevormd is door eerdere ervaringen.
Wanneer je iemand ontmoet die je ooit gekwetst heeft, ontmoet je die persoon zelden volledig nieuw. Je ontmoet ook je herinnering aan hem of haar. Wanneer je een presentatie geeft en ooit bent afgewezen, verschijnt vaak opnieuw de oude angst. Wanneer je naar jezelf kijkt, zie je meestal niet wie je nu bent, maar wie je denkt dat je altijd bent geweest.
De les nodigt uit om dit mechanisme te herkennen.
Wat betekent deze les in gewone taal?
Je gedachten zijn vaak geen frisse reacties op dit moment. Het zijn echo's van gisteren.
Je denkt misschien:
"Dit gaat vast mis."
"Zo ben ik nu eenmaal."
"Hij zal mij wel niet waarderen."
"Ik ben niet goed genoeg."
"Dit lukt mij nooit."
De Cursus zou zeggen dat dit geen zuivere waarnemingen zijn. Het zijn oude gedachten die zich opnieuw aandienen. Omdat ze vertrouwd voelen, nemen we aan dat ze waar zijn.
Maar vertrouwd is niet hetzelfde als waar.
De eerste stap naar vrijheid is daarom niet om positiever te denken. Het is simpelweg opmerken dat je grotendeels vanuit conditionering leeft.
De diepere betekenis
De les gebruikt een opvallende uitspraak:
"De enige volledig ware gedachte die men over het verleden kan hebben is dat het niet hier is."
Het verleden bestaat als herinnering, maar niet als actuele werkelijkheid.
Dat betekent dat schuld uit het verleden nu niet aanwezig is.
Dat betekent dat oude pijn nu niet letterlijk aanwezig is.
Dat betekent dat oude successen of mislukkingen nu niet aanwezig zijn.
Er is alleen dit moment.
Onze denkgeest vult dit moment echter voortdurend met oude inhoud. Daardoor missen we het leven zoals het zich nu ontvouwt.
Vanuit non dualistische tradities
Deze les sluit opvallend goed aan bij verschillende spirituele tradities.
In het zenboeddhisme spreekt men over de beginnersgeest. Dat is een open, frisse manier van kijken, zonder direct te grijpen naar bekende oordelen. Zen vraagt: kun je zien zonder onmiddellijk te benoemen?
In het advaita vedanta wordt onderscheid gemaakt tussen het ware Zelf, Atman, en de inhoud van de denkgeest. Herinneringen, verhalen en identificaties behoren tot het gebied van Maya, de wereld van verschijnselen en vergissingen. Het Zelf zelf leeft altijd in het tijdloze Nu.
Binnen het taoïsme verwijdert men zich van de Tao wanneer men het leven probeert te beheersen vanuit vaste concepten. Wijsheid ontstaat wanneer men zich opnieuw afstemt op de levende stroom van het huidige moment.
De soefi's spreken over voortdurende herinnering aan God, dhikr. Niet als herinnering aan het verleden, maar als ontwaken uit de hypnose van automatische gedachten.
In de christelijke mystiek klinkt iets vergelijkbaars door. Jezus zegt dat men moet worden als een kind om het Koninkrijk binnen te gaan. Een kind kijkt nog met verwondering en minder vanuit vastgeroeste conclusies.
Hoewel de taal verschilt, wijzen al deze tradities naar dezelfde mogelijkheid: bevrijding ontstaat wanneer de mens niet volledig samenvalt met de inhoud van zijn denken.
Psychologisch perspectief
De moderne psychologie bevestigt dit inzicht.
Ons brein werkt met schema's. Op basis van eerdere ervaringen voorspelt het voortdurend wat er zal gebeuren. Dat is efficiënt en soms nuttig. Zonder deze patronen zouden we niet kunnen leren.
Maar dezelfde mechanismen kunnen ons gevangen houden.
Iemand die vroeger veel kritiek kreeg, kan overal afwijzing verwachten.
Iemand die ooit faalde, kan nieuwe kansen vermijden.
Iemand die zich als kind onveilig voelde, kan voortdurend alert blijven op gevaar.
Het verleden wordt dan niet herinnerd, maar herbeleefd.
Bewustwording creëert ruimte tussen de oude programmering en het huidige moment.
Toepassing voor professionals, leiders, trainers en coaches
Deze les heeft grote praktische waarde.
Een leidinggevende kan een medewerker blijven zien als "degene die altijd fouten maakt", terwijl die persoon inmiddels gegroeid is.
Een salesprofessional kan een eerdere afwijzing projecteren op een nieuwe klant en daardoor terughoudend worden.
Een trainer kan denken: "Deze groep is vast lastig", omdat eerdere ervaringen dat beeld hebben gevormd.
Een coach kan onbewust zijn eigen geschiedenis meenemen in gesprekken met cliënten.
De uitnodiging is steeds dezelfde:
Zie ik werkelijk wat hier nu gebeurt?
Of reageer ik op een oud verhaal?
Enkele vragen die daarbij helpen:
• Welke conclusie uit mijn verleden neem ik nu als waarheid aan?
• Wat als ik deze situatie zou ontmoeten zonder mijn oude verhaal?
• Wat gebeurt er wanneer ik nieuwsgierig word in plaats van zeker?
• Wie of wat zie ik werkelijk, los van mijn eerdere interpretaties?
Bewust leiderschap vraagt niet om het wissen van het verleden. Het vraagt om het herkennen wanneer het verleden het stuur heeft overgenomen.
Praktische oefening
Sluit enkele minuten je ogen.
Merk op welke gedachten verschijnen.
Zeg rustig tegen jezelf:
"Ik schijn te denken aan mijn werk."
"Ik schijn te denken aan die vergadering."
"Ik schijn te denken aan mijn partner."
"Ik schijn te denken aan mijn angst."
"Ik schijn te denken aan mijn verlangen."
Kijk ernaar alsof je wolken ziet voorbijdrijven.
Sluit af met de zin:
"Maar mijn denkgeest is voortdurend bezig met voorbije gedachten."
Niet als verwijt.
Niet als oordeel.
Alleen als een vriendelijk herkennen van wat er gebeurt.
In dat herkennen ontstaat ruimte.
En in die ruimte kan iets nieuws verschijnen.
Misschien is dat wel wat de Cursus visie noemt: niet langer kijken door de ogen van gisteren, maar beschikbaar worden voor de werkelijkheid van dit moment.
bodmamu