De centrale boodschap van deze les is verrassend eenvoudig: in werkelijkheid valt er niets te vrezen. Angst voelt vaak heel echt, maar volgens Een Cursus in Wonderen ontstaat angst niet door de werkelijkheid zelf. Angst ontstaat door de verhalen, verwachtingen, oordelen en beelden die wij over de werkelijkheid hebben gemaakt.
De les maakt een belangrijk onderscheid tussen feiten en illusies. Een feit is iets wat werkelijk is. Een illusie is iets wat echt lijkt, maar uiteindelijk geen blijvende werkelijkheid heeft. Wanneer wij ons identificeren met ons ego, onze zorgen, onze toekomstscenario's of onze oude pijn, lijken die illusies waar. Dan ontstaat angst bijna automatisch.
De cursus zegt niet dat mensen geen angst ervaren. Integendeel. Ze erkent dat angst een dagelijkse ervaring is voor veel mensen. Maar ze nodigt ons uit om te onderzoeken of die angst werkelijk voortkomt uit wat er is, of uit wat wij denken dat er zou kunnen gebeuren.
Wanneer je heel eerlijk kijkt, ontdek je vaak dat angst verbonden is met gedachten over verlies, afwijzing, mislukking, controle of onzekerheid. Het zijn meestal verhalen over een toekomst die nog niet bestaat.
Deze les nodigt uit om telkens terug te keren naar het huidige moment en jezelf af te vragen:
"Wat is er op dit moment werkelijk aan de hand?"
Vaak blijkt dat de directe werkelijkheid veel rustiger is dan het verhaal dat het denken ervan maakt.
Wat betekent dit in hedendaagse taal?
Angst ontstaat wanneer je jezelf los ziet van het leven.
Wanneer je denkt dat jij alles zelf moet oplossen, controleren en dragen, ontstaat spanning. Wanneer je vertrouwt dat het leven groter is dan jouw persoonlijke denkvermogen, ontstaat ontspanning.
De les sluit daarmee prachtig aan op les 47, waarin werd gezegd dat God de kracht is waarop je vertrouwt. Hier wordt de volgende stap gezet: als die kracht werkelijk aanwezig is, waar zou je dan nog bang voor hoeven zijn?
Dat betekent niet dat er geen uitdagingen meer zijn. Het betekent dat je ze niet langer alleen hoeft te dragen.
Non dualistische duiding
In de non dualistische tradities wordt angst vrijwel altijd gezien als een gevolg van identificatie met een beperkt zelfbeeld.
Advaita Vedanta leert dat angst ontstaat zodra Atman, het ware Zelf, zichzelf ziet als een afzonderlijk individu. Zolang er afscheiding wordt ervaren, ontstaat er automatisch angst voor verlies, dood en verandering. Zodra men de eenheid met Brahman herkent, verliest angst haar fundament.
Zenboeddhisme wijst erop dat angst ontstaat wanneer gedachten over verleden en toekomst belangrijker worden dan directe ervaring. In zuivere aanwezigheid is angst vaak opvallend afwezig.
Taoïsme leert dat angst voortkomt uit verzet tegen de natuurlijke stroom van de Tao. Hoe meer men probeert te controleren, hoe meer spanning ontstaat. Hoe meer men meebeweegt met het leven, hoe meer rust verschijnt.
Soefisme beschrijft angst als het gevolg van vergetelheid. De mens vergeet zijn verbondenheid met God. Herinnering, dhikr, brengt de ervaring van vertrouwen terug.
Vanuit andere spirituele tradities
Binnen het christendom klinkt dezelfde boodschap in de woorden van Jezus: "Wees niet bang." Vertrouwen op God wordt gezien als het geneesmiddel voor angst.
Binnen de islam wordt overgeleverd dat degene die volledig op Allah vertrouwt, innerlijke rust vindt. Tawakkul, vertrouwen op God, staat centraal.
Binnen het boeddhisme wordt angst verbonden aan gehechtheid en identificatie. Door inzicht in vergankelijkheid en leegte, Sunyata, vermindert angst.
Binnen het hindoeïsme wordt geleerd dat angst verdwijnt wanneer men zijn ware aard herkent als het eeuwige Zelf.
Toepassing voor professionals, leiders, trainers en coaches
Voor professionals is dit een uiterst praktische les.
Veel stress op de werkvloer ontstaat niet door de situatie zelf, maar door de betekenis die eraan wordt gegeven.
Een salesprofessional vreest een afwijzing.
Een ondernemer vreest een tegenvallende omzet.
Een manager vreest een verkeerde beslissing.
Een trainer vreest kritiek van deelnemers.
Maar als je goed kijkt, is de angst meestal niet het feit zelf. De angst ontstaat door de interpretatie van het feit.
Een coach kan daarom vragen:
"Wat is hier het daadwerkelijke feit?"
"Welke veronderstelling voeg je eraan toe?"
"Wat probeer je te controleren?"
"Wat zou er gebeuren als je meer vertrouwen had?"
Deze vragen brengen mensen terug van het verhaal naar de werkelijkheid.
Sterk leiderschap ontstaat niet uit controle, maar uit vertrouwen.
Mensen voelen direct het verschil tussen een leider die voortdurend vanuit angst reageert en een leider die handelt vanuit vertrouwen en aanwezigheid.
De les leert ons dat innerlijke rust niet ontstaat doordat alle risico's verdwijnen. Innerlijke rust ontstaat doordat we ons herinneren dat we gedragen worden door iets dat groter is dan onze persoonlijke controle.
Praktische oefening
Wanneer je vandaag spanning, stress of angst voelt opkomen, stop dan even.
Adem rustig in en uit.
Sluit eventueel je ogen.
Herhaal langzaam:
"Er valt niets te vrezen."
Voel vervolgens waar de angst vandaan komt.
Komt zij voort uit een feit?
Of uit een gedachte over de toekomst?
Blijf enkele ogenblikken aanwezig bij die vraag.
Vaak ontstaat er direct meer ruimte, rust en helderheid.
Want in dit moment, precies zoals het nu is, blijkt er vaak veel minder te vrezen dan het denken je wil laten geloven.
bodmamu