We leven vaak alsof er twee versies van onszelf bestaan. Er is een deel dat liefdevol, wijs en rustig wil zijn. En er is een deel dat bang is, boos wordt, zich schuldig voelt of voortdurend tekortschiet. We proberen die twee kanten met elkaar te verzoenen. We willen beter worden, ons ego verbeteren, onze angst beheersen en onze onzekerheid wegwerken. Toch lijkt het innerlijke conflict steeds terug te keren.
Deze les stelt iets radicaals. Er zijn niet werkelijk twee zelven. Er is maar één werkelijk Zelf. Het verdeelde zelfbeeld dat wij hebben opgebouwd is een constructie van de denkgeest. Het is een verzameling overtuigingen, rollen, herinneringen en identificaties. Het is niet wie wij in essentie zijn.
Verlossing betekent daarom niet dat het angstige zelf gerepareerd moet worden. Het betekent het herkennen dat dit verdeelde zelf nooit je ware identiteit is geweest.
In hedendaagse taal
Misschien herken je dit.
Je bent een liefdevolle ouder en tegelijkertijd ongeduldig.
Je bent een inspirerende leider en tegelijkertijd onzeker.
Je bent een spiritueel mens en toch jaloers of angstig.
Vaak concluderen we dan dat we tegenstrijdig zijn en dat we één van die delen moeten bestrijden of onderdrukken. We raken verstrikt in zelfverbetering als eindeloos project.
Deze les zegt dat vrede niet ontstaat door het gevecht tussen die delen te winnen. Vrede ontstaat wanneer je ontdekt dat je meer bent dan al die wisselende toestanden.
Je bent niet je angst.
Je bent niet je succes.
Je bent niet je lichaam.
Je bent niet je gedachten.
Je bent het bewustzijn waarin dit alles verschijnt.
Verlossing komt niet van buitenaf. Niet door erkenning, prestaties of controle. Zij komt voort uit het herinneren van wat je altijd al bent geweest.
De non dualistische betekenis
Binnen het zenboeddhisme wordt vaak gesproken over je oorspronkelijke gezicht. Wie ben je voordat alle labels, verhalen en oordelen ontstonden?
In de Advaita Vedanta wordt onderscheid gemaakt tussen het veranderlijke zelf en het onveranderlijke Zelf. Het veranderlijke behoort tot Maya, de wereld van identificatie en verschijning. Het ware Zelf, Atman, blijkt uiteindelijk één te zijn met Brahman, het absolute bewustzijn.
Het taoïsme wijst naar het leven in overeenstemming met de Tao, de natuurlijke stroom van het bestaan. Innerlijke strijd ontstaat wanneer we ons afscheiden van deze oorspronkelijke eenheid.
In het boeddhisme wordt gesproken over Sunyata, leegte. Niet als nietsheid, maar als het ontbreken van een afgescheiden, vaste identiteit. Juist daarin ontstaat vrijheid en compassie.
De soefi's spreken over het sterven van het kleine zelf, nafs, zodat het hart zich opent voor de goddelijke werkelijkheid.
De christelijke mystiek verwijst naar de woorden van Paulus: "Niet meer ik leef, maar Christus leeft in mij." Het beperkte zelf maakt plaats voor een dieper besef van eenheid met God.
Al deze tradities wijzen in dezelfde richting. Het afgescheiden zelf is niet de uiteindelijke waarheid over wie je bent.
Wat betekent dit voor professionals en leiders?
Veel professionals leven vanuit een verdeeld zelfbeeld.
Enerzijds willen zij authentiek zijn.
Anderzijds willen zij voldoen aan verwachtingen.
Zij willen krachtig leidinggeven, maar ook aardig gevonden worden.
Zij verlangen naar rust, terwijl zij zichzelf voortdurend onder druk zetten.
Vanuit deze innerlijke verdeeldheid ontstaat vermoeidheid, besluiteloosheid en stress.
Deze les nodigt uit tot een andere vorm van leiderschap.
Niet handelen vanuit angst om tekort te schieten.
Niet voortdurend bezig zijn met het beschermen van een zorgvuldig opgebouwd imago.
Maar leidinggeven vanuit aanwezigheid.
Vanuit de stille plek in jezelf die niet afhankelijk is van succes of falen.
Een leider die geworteld is in zijn ware Zelf hoeft niet overal controle over te hebben. Hij of zij kan luisteren, vertrouwen, verbinden en heldere keuzes maken.
Ook in sales is dit herkenbaar. Wanneer je verkoopt vanuit behoefte aan erkenning, voelt de ander dat. Wanneer je verkoopt vanuit oprechte aanwezigheid en het verlangen werkelijk van waarde te zijn, ontstaat een andere kwaliteit van contact.
De beste versie van jezelf ontstaat niet door iemand anders te worden.
Zij verschijnt wanneer je ophoudt te geloven dat je iemand anders moet zijn dan je al bent.
Reflectievragen
Waar ervaar ik innerlijke verdeeldheid?
Welke versie van mijzelf probeer ik voortdurend te verdedigen of te verbeteren?
Wie ben ik wanneer ik mijn rollen, prestaties en verhalen even loslaat?
Wat verandert er als ik niet langer probeer mijn denkbeeldige zelf te repareren, maar rust in wie ik werkelijk ben?
Oefening voor vandaag
Neem elk uur een paar minuten stilte.
Zeg langzaam:
Verlossing komt vanuit mijn ene Zelf. Zijn Gedachten staan mij ter beschikking.
Laat daarna alle inspanning los.
Je hoeft niets te bereiken.
Niets te bewijzen.
Niets op te lossen.
Merk eenvoudig op wat er aanwezig is achter de stroom van gedachten.
Rust in het besef:
Ik ben niet verdeeld. Onder alle verhalen ben ik heel. Vanuit die heelheid ontstaat vanzelf vrede.
bodmamu